Stoppen met roken: waarom het de één wel lukt en de ander niet

Januari staat traditioneel in het teken van goede voornemens. Gezonder eten, meer bewegen en stoppen met roken. Vooral het afscheid nemen van de sigaret zien velen als een belangrijke stap naar een gezonder leven. Maar de daad bij het woord voegen, is voor de een makkelijker dan de ander.

Terwijl sommige mensen erin slagen definitief te stoppen, vallen anderen terug in oude gewoonten. Waarom is stoppen met roken voor de één haalbaar en voor de ander zo hardnekkig moeilijk? Voor Kristell Penfornis was de keuze in ieder geval duidelijk. “Ik heb als tiener één keer een sigaret opgestoken”, zegt zij. “Het was geen succes. Ik vond het niet lekker.”

Penfornis deed het niet zozeer om te gaan roken, maar om te begrijpen waarom mensen het zo lekker vonden. Nu onderzoekt ze waarom stoppen met roken zo moeilijk is.

Verslavend
Stoppen met roken is om meerdere redenen lastig. “Ten eerste is nicotine sterk verslavend”, zegt Penfornis. “De tabaksindustrie maakt sigaretten en andere tabaksproducten bewust zo verslavend mogelijk, zodat mensen blijven consumeren.” Daarnaast speelt de sociale omgeving een grote rol. “Als je opgroeit in een omgeving waar gerookt wordt, hoort roken bij het gezinsleven en bij wie je bent. Dat vergroot de kans dat je begint met roken en het blijft doen.”

Uit haar onderzoek blijkt bovendien dat roken kan passen bij iemands persoonlijkheid en identiteit. “Als iemand langere tijd rookt, raakt het gedrag verweven met het dagelijks leven en met het zelfbeeld.” En daarom richt haar onderzoek zich ook op identiteit: hoe zie je jezelf.

“Zie je jezelf als roker of als niet-roker? Dat verschil is belangrijk. Als je jezelf ziet als roker, is de kans groter dat je blijft roken en wordt stoppen veel moeilijker. Zie je jezelf als niet-roker, dan is de kans kleiner dat je begint. En als je toch een keer rookt, is de kans groter dat je ermee stopt, omdat het niet bij je past.” Volgens Penfornis beïnvloedt dit zelfbeeld niet alleen gedrag, maar ook de motivatie om te veranderen. Stoppen met roken vraagt daarmee niet alleen om wilskracht, maar ook om een verschuiving in hoe iemand zichzelf definieert.

Visualisatie
Een opvallend onderdeel van het onderzoek is het gebruik van visualisatie. “Uit de literatuur wisten we dat visualisatie goed werkt in de sport”, zegt Penfornis. “Veel sporters visualiseren bijvoorbeeld de finish of de hele race die ze moeten afleggen.” Dat principe is toegepast op stoppen met roken. Deelnemers werd gevraagd zich voor te stellen hoe hun leven eruitziet als ze stoppen met roken, maar ook wat er gebeurt als ze blijven roken. “Door dat proces mentaal al een keer te doorlopen, wordt het concreter. Als je het stoppen al hebt ‘geoefend’ in je hoofd, wordt de stap in de praktijk kleiner.”

Adviezen
Penfornis benadrukt dat terugval onderdeel kan zijn van het proces. “Geef niet op. Veel mensen hebben meerdere pogingen nodig voordat het echt lukt. Zie een terugval niet meteen als falen.” Daarnaast raadt zij aan hulp te zoeken. “Dat kan professionele hulp zijn via de huisarts of een stoppen-met-rokenprogramma, maar ook steun van iemand in je omgeving, zoals een vriend, collega of buddy die ook stopt.”

Tot slot wijst zij op het gebruik van visualisatie-oefeningen. “We hebben een video gemaakt die vrij toegankelijk is en waarin je stap voor stap door de oefening wordt begeleid.”

Meer informatie is te vinden via de Universiteit Leiden: https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2026/01/op-1-januari-stop-ik-echt-kun-je-jezelf-uit-je-rookverslaving-visualiseren

Kennismakerspresentatoren Olivia Holtey en Isis Vreelink in gesprek met Kristell Penfornis.

 

Kennismakers is een programma over wetenschap, onderzoek, onderwijs en innovatie. Elke dinsdagavond bij Sleutelstad, voor nieuwsgierige mensen.

Leiden Onderwijs Wetenschap Kennismakers