Het ketogeen dieet wordt vaak gezien als een snelle manier om kilo’s kwijt te raken. Maar volgens onderzoekers en diëtisten gaat het om veel meer dan dat. Van verbeterde mentale stabiliteit tot mogelijke toepassingen bij neurologische aandoeningen.
Voor neurowetenschapper Eline Dekeyster begon het allemaal vrij persoonlijk. Ze probeerde verschillende diëten vanwege darmklachten, tot ze toevallig bij het ketogeen dieet uitkwam. “Ik merkte dat het niet alleen fysiek effect had, maar ook mentaal,” vertelt ze. “Ik heb meerdere depressies gehad en voelde me ineens stabieler. Dat vond ik zo interessant dat ik me er verder in ben gaan verdiepen.”
Kennismaker Olivia Holtey in gesprek met Eline Dekeyster en Noor Struik over het ketogeen dieet.
Die interesse groeide uit tot wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van het dieet op hersengezondheid, op het snijvlak van psychiatrie en neurologie.
Vetverbranding
Maar wat is een ketogeen dieet? Diëtist Noor Struik legt uit dat het vooral draait om een drastische verlaging van koolhydraten. “Gemiddeld eet een Nederlander zo’n 300 gram koolhydraten per dag,” zegt ze. “Bij een ketogeen dieet ga je naar ongeveer 20 tot 30 gram. Dat is een enorme omschakeling.”
Door die beperking schakelt het lichaam over op vetten als belangrijkste energiebron. Daarbij ontstaan zogeheten ketonen, die het lichaam, en vooral de hersenen, als alternatieve brandstof kunnen gebruiken. Dit proces heet dan ketose. Het is geen one-size-fits-all aanpak. “Wat voor de één ketogeen is, is dat voor de ander niet,” benadrukt Struik. “Het hangt af van je lichaam, je activiteit en bijvoorbeeld of je een aandoening hebt zoals diabetes type 2.”
Hersenen
“Bij veel hersenaandoeningen zien we problemen met de energietoevoer,” zegt Dekeyster. “De hersenen kunnen glucose soms minder goed gebruiken als energiebron. Ketonen bieden dan een alternatief.”
Daarnaast lijken ketonen ook ontstekingsremmend te werken. En dat is relevant, omdat langdurige ontstekingen in de hersenen in verband worden gebracht met verschillende aandoeningen, zoals Alzheimer en psychiatrische stoornissen.
Eeuw
Dat het dieet nu populair is, betekent niet dat het nieuw is. Het wordt al sinds de jaren twintig van de vorige eeuw toegepast bij epilepsie. “Een epileptische aanval is eigenlijk een soort kortsluiting in de hersenen,” zegt Dekeyster. “Het ketogeen dieet helpt om de balans tussen activatie en remming in de hersenen te herstellen.”
Hoewel de voordelen veelbelovend klinken, blijft de vraag hoe haalbaar het dieet is op de lange termijn. “Mensen denken vaak dat ze honger krijgen zonder koolhydraten,” zegt Struik. “Maar vetten en eiwitten geven juist meer verzadiging.” Volgens haar draait het vooral om een andere manier van denken over voeding. “Je moet niet alleen dingen weglaten, maar je maaltijden anders opbouwen.”
Toch blijft het voor veel mensen een uitdaging. Dekeyster probeert al jaren ketogeen te eten, maar vindt het niet altijd makkelijk. “Ik kan het een tijd goed doen, maar dan komt er bijvoorbeeld een feestje, en doe ik het minder strak. Dan merk ik later dat het mentaal minder met me gaat. Wat voor mij dan wel weer de stimulatie is om meteen terug erop te stappen.”
Risico’s
“Er zijn situaties waarin het echt een no-go is,” waarschuwt Dekeyster. “Bij bepaalde stofwisselingsstoornissen of in combinatie met sommige medicijnen kan het risico’s geven.” Ook Struik benadrukt het belang van begeleiding. “We kijken bijvoorbeeld naar bloedwaarden, vitamines en de algehele gezondheid. Het gaat om het totaalplaatje.”
Het onderzoek van Dekeyster en Struik heeft onlangs nog een prijs gewonnen en wordt ook ondersteund via het Leids Universitair Fonds. Via dat fonds kunnen ook particulieren een bijdrage leveren. “Elke euro telt”, zegt Dekeyster.
Meer informatie over het onderzoek van Dekeyster is te vinden op de website van de LBI-onderzoeksgroep. De website is in het Engels.
*Kennismakers is een programma over wetenschap, onderzoek, onderwijs en innovatie, elke dinsdagavond om 19.00 uur op Sleutelstad.nl. Voor nieuwsgierige mensen.
Sleutelstad
Middelstegracht 87A
2312 TT Leiden
E-mail
redactie@sleutelstad.nl
Telefoon Redactie
071 - 5235907
