Driemaal vrijgelaten uit Westerbork: het levensverhaal van Ilse Leembruggen

Een onderzoek naar een Leiderdorpse boerderij bracht Mark Goedhart op het spoor van Ilse Leembruggen. Het leidde tot een 280 pagina’s tellende biografie over deze bijzondere vrouw die, als weduwe van de Leidse textielfabrikant W.A. Leembruggen, driemaal wist terug te keren uit doorvoerkamp Westerbork.

Bij het Sleutelstadprogramma Cultuur071 vertelt Goedhart hoe hij geïnteresseerd raakte in de geschiedenis van een boerderij aan de Achthovenerweg in Leiderdorp. “Ik wilde meer weten over dat pand, waar maar liefst vijf generaties Goedhart, waaronder mijn vader, hebben gewoond. Uit de gevonden informatie bleek dat de boerderij aan mijn voorouders werd verpacht en eigendom was van de Weense barones, Ilse Leembruggen – Von Lieben. Toen was mijn nieuwsgierigheid gewekt, want wat deed een barones uit Wenen met een boerderij in Leiderdorp.”

Het was voor Goedhart de start van een drie jaar durend onderzoek naar Ilse Leembruggen, waarbij hij heel wat tijd in diverse archieven doorgebracht. “Het Nationaal archief en het archief van Erfgoed Leiden e.o., maar ook Duitse archieven bleken geweldige informatiebronnen. Ik ben in die tijd echt wel een beetje ‘archiefverslaafd’ geraakt.”

Joodse afkomst
Ilse Leembruggen, geboren in 1873, was van Joodse afkomst. Ze was getrouwd met Willem Adriaan Leembruggen, de vijfde van zeven generaties Leembruggen, die sinds 1766 de bekende Leidse textielfabriek Clos en Leembruggen runden. Ruim voor de oorlog in 1925 overleed hij, waardoor Ilse al vroeg weduwe werd.

Wat Goedhart vooral intrigeerde, was de oorlogsgeschiedenis van Ilse Leembruggen. “Ilse werd tijdens de oorlog tot driemaal toe afgevoerd naar het doorvoerkamp Westerbork. Dankzij de inspanningen van de Leidse wolfabrikant Krantz, de Rotterdamse havenbaron Van der Mandele, vriendin Lilli van de Schalk, de eerste hoogleraar Kunstgeschiedenis Willem Vogelsang en kunstschilder Max Beckmann, kwam zij echter telkens weer vrij. Ze heeft de oorlog overleefd en overleed in 1961. Het laat zien hoe leden van een machtige elite elkaar tijdens de oorlog de hand boven het hoofd hielden, en hoe daardoor de grens tussen goed en fout vervaagde. Ilse verkeerde in kringen van mensen wier politieke overtuiging juist gericht was op haar vernietiging. Juist die tegenstrijdigheid maakt haar geschiedenis zo intrigerend en raadselachtig.”

Lezing
Goedhart gaat tijdens een lezing van de Historische Vereniging Oud Leiden (HVOL) op dinsdagavond 13 oktober nader in op het veelbewogen leven van Ilse Goedhart. De lezing, die wordt gehouden in het Telders Auditorium van het Academiegebouw aan het Rapenburg 73, is voor leden van de HVOL gratis te bezoeken, niet-leden betalen 5,00 euro. Het eerste exemplaar van de biografie, met als titel ‘Retour Westerbork’, zal na de lezing door Goedhart worden aangeboden aan Philip Leembruggen, die eind jaren zeventig de fabriek moest sluiten als gevolg van de algehele neergang van de textielsector in Nederland.

Cultuur071: Mark Goedhart over zijn biografie over Ilse Leembruggen.

Cultuur Leiderdorp