Leidse sterrenkundigen presenteren grootste kaart heelal ooit

In een overvolle collegezaal van de Universiteit Leiden kijken wetenschappers en belangstellenden naar de spectaculaire beelden van het heelal die door ruimtetelescoop Euclid zijn gemaakt. Donderdagmiddag is de gigantische dataset van het Europees Ruimteagentschap (ESA) gepubliceerd, die mogelijk antwoord geeft op de grootste mysteries van het universum.

Drie jaar geleden begon Euclid zijn missie om de grootste en meest gedetailleerde kaart van het heelal ooit te maken. De dataset bevat gegevens uit de eerste dertien maanden van de missie en is 1,7 miljoen gigabyte groot. Dat is ongeveer evenveel als de opslagcapaciteit van 13.000 smartphones met elk 128 gigabyte.

Bij de Universiteit Leiden keken wetenschappers en belangstellenden donderdag naar de spectaculaire beelden van het heelal die door ruimtetelescoop Euclid zijn gemaakt.

Lichtjaren
Onder de negenhonderd miljoen sterrenstelsels die Euclid blootlegt, zijn er enkelen die meer dan dertien miljard lichtjaren van de aarde zijn verwijderd. Dat houdt in dat het licht er dertien miljard jaar over doet de aarde te bereiken, waardoor we de sterren zien zoals zij er destijds uitzagen. Dat geeft wetenschappers een inzicht in de beginselen van het universum.

Alessandra Silvestri, hoogleraar Natuurkunde, vertelt aan het publiek hoe de prachtige plaatjes van Euclid een antwoord kunnen geven op de grootste mysteries van het heelal: “We kunnen de geschiedenis van het heelal opmerkelijk goed beschrijven. Tegelijkertijd begrijpen we nog altijd niet waaruit 95 procent ervan bestaat.”

Substanties
Volgens haar verduidelijkt de dataset ons begrip van donkere materie en donkere energie, substanties die een rol spelen in het vormen van sterrenstelsels en het uitdijen van het heelal. Volgens Silvestri is er nog een belangrijke fundamentele vraag die wetenschappers moeten beantwoorden: “Begrijpen we zwaartekracht eigenlijk wel helemaal, of missen we nog iets?”

Koen Kuijken, hoogleraar Sterrenkunde, is een van de dertig Leidse wetenschappers die hebben bijgedragen en heeft een leidinggevende rol in de duizelingwekkende missie. Hij geeft aan heel trots te zijn op wat het team bereikt heeft.

Thuis
Daarnaast vertelt Kuijken hoe mensen thuis ook mee kunnen doen aan onderzoek met de dataset. Via citizen science kunnen mensen beelden van sterrenstelsels classificeren. Met die bijdrage kunnen computers worden getraind om de data van Euclid te analyseren.

De eerste vruchten van ESA’s missie worden verwacht in de zomer van 2027. Volgens Kuijken en Silvestri worden dan de eerste bevindingen van uitgebreide analyses gepubliceerd. Guadalupe Cañas Herrera, onderzoeker van het Leidse team, noemt Euclid’s werk de bijbel voor sterrenkundigen en kosmologen voor vele jaren.

Leiden Onderwijs Wetenschap