Curium zet ervaringsdeskundigen in bij psychische hulp aan jongeren

Hoop en perspectief. Het zijn twee sleutelwoorden bij de inzet van ervaringsdeskundigen in de psychiatrische jeugdhulp. “zo iemand kan uit eigen ervaring laten zien dat het ook beter kan gaan”, zegt onderzoeksleider Laura Nooteboom van LUMC Curium. “Persoonlijke herkenning helpt soms meer dan de theoretische kennis van behandelaren.”

Een ervaringsdeskundige jongere is een jongere die zelf mentale problematiek heeft ervaren. “Iemand die getraind is om die eigen ervaringen op de juiste manier in te zetten. Het is meer dan: ik heb het zelf ook meegemaakt. Ervaringsdeskundigen bieden perspectief dat het ook beter kan gaan en dat is belangrijk voor jongeren die al heel lang in de hulpverlening zitten en eigenlijk geen uitweg meer zien”, zegt Nooteboom.

Wanhopig
Het onderzoek van Nooteboom moet uitwijzen hoe en wanneer ervaringsdeskundigheid kan worden ingezet in de psychiatrie. “Wij kijken naar de toegevoegde waarde van ervaringsdeskundigheid in de zorg voor jongeren met ernstige psychische problemen. Jongeren die al langdurige hulpverleningstrajecten achter de rug hebben, zijn vaak wanhopig en voelen zich machteloos. En wij weten niet goed hoe we hen kunnen bereiken met onze reguliere zorg.”

Het gaat vaak om alledaags contact. “Gewone dingen doen met iemand. Even wandelen bijvoorbeeld, of samen koken. Tijdens dat soort activiteiten kunnen ze dan in gesprek gaan over hoe moeilijk dingen zijn. Of praten over hoop. Een ervaringsdeskundige kan op dat soort momenten ook wat delen uit eigen ervaring. En dat kan heel helpend zijn.”

Eenzaam
De meeste jongeren die behandeld worden in de pyschiatrische jeugdhulp, zoals bij LUMC Curium,  hebben weinig sociale contacten. Ze gaan niet of nauwelijks naar school en zijn geen lid van een sport- of andere club. “Het zijn jongeren die vaak ook heel eenzaam zijn.”

In het LUMC Curium doet promovendus Carolijn de Beer onderzoek naar de samenwerking tussen professionele medewerkers en ervaringsdeskundigen in de zorg. “Want er is een nieuwe rol bijgekomen en hoe gaat iedereen daar mee om? Dat moet onderling uitgezocht worden”, zegt Nooteboom. “Binnenkort verdedigt Carolijn haar proefschrift  hierover.”

Vertrouwensband
Het is soms ook een ingewikkelde situatie met artsen, patiënten, ouders en ervaringsdeskundigen. Wie heeft dan de leiding? En welke informatie mag er onderling gedeeld worden? De vertrouwensband tussen een jongere en een ervaringsdeskundige kan een doorbraak opleveren in een behandeling. Maar als een ervaringsdeskundige bang is dat een jongere zichzelf iets aandoet, of zijn of haar omgeving in gevaar brengt, moet diegene daar wel iets mee doen. En dat kan een lastige situatie opleveren. “Als een jongere het idee heeft: alles wat ik tegen de ervaringsdeskundige zeg, wordt aan mijn behandelaar en mijn ouders verteld. Dan kan je je voorstellen dat dat iets doet met die vertrouwensband.”

Echte protocollen zijn daar nog niet voor. Voorlopig valt er nog genoeg te onderzoeken voor Nooteboom en haar collega’s. “Ik zou ervaringsdeskundigheid heel breed willen inzetten. Vaak weten jongeren niet dat het mogelijk is. Maar het is ook niet zo dat we even een laatje met ervaringsdeskundigen kunnen opentrekken.”

LUF kinderfonds
Het onderzoek van Nooteboom krijgt ook financiering vanuit het Leids Universitaire Fonds. In 2025 heeft het LUF vanwege het lustrumjaar van de universiteit een speciaal kinderfonds opgericht dat onderzoek steunt dat jongeren helpt.

Kennismakers Anne Velders en Gerry van Bakel in gesprek met Laura Nooteboom.

Kennismakers is een radioprogramma van Sleutelstad over wetenschap, onderzoek, onderwijs en innovatie. Elke dinsdagavond om 19.00 uur. Een programma voor nieuwsgierige mensen.

 

Leiden Onderwijs Wetenschap Kennismakers