Deel dit bericht!  

Database ARISE brengt verborgen biodiversiteit aan het licht

Vorige zomer vond bioloog Onno Calf een nog onbekende naaktslaksoort. Op zijn eigen balkon drie hoog achter in Voorschoten. “Deze soort komt in heel Europa voor, maar was nog nooit eerder in Nederland waargenomen,” zegt Calf. “Opvallend zijn vooral de zeer kleine geslachtsdelen.”

Het nieuws bleef niet beperkt tot Leiden. Media door heel Nederland pikten het verhaal op, waarmee zowel Calf als de naaktslak in één klap bekendheid kregen. De vondst onderstreept volgens hem hoe weinig nog bekend is over de biodiversiteit in Nederland.

47.000
Calf werkt sinds een jaar mee aan ARISE, een grootschalig onderzoeksprogramma van Naturalis Biodiversity Center dat de biodiversiteit in Nederland in kaart brengt. “Het gaat om zo’n 47.000 soorten en de mens is daar slechts één van. Van alle planten, dieren en schimmels verzamelen we informatie zoals beelden, beschrijvingen en DNA-codes. Dat brengen we samen in één gekoppeld systeem, een hele grote database.”

Het idee achter ARISE ontstond zo’n zes jaar geleden. “Wij zorgen ervoor dat alle biodiversiteitsdata samenkomt, vindbaar is én begrijpelijk wordt. Daarbij gebruiken we ook AI, zodat verschillende databronnen met elkaar kunnen communiceren.”

Databank
Hoewel Nederland relatief goed onderzocht is, ontbreken er nog steeds veel soorten in de databanken. “Van de diersoorten die zich hier al langere tijd voortplanten, heeft ongeveer 84 procent afbeeldingen en DNA-codes. Bij planten is dat 94 procent, maar bij schimmels slechts 64 procent.” Volgens Calf vermoeden sommige wetenschappers zelfs dat wereldwijd misschien nog maar vijf procent van alle soorten bekend zijn. “Dankzij DNA-onderzoek uit bodem, lucht en water weten we dat er veel meer leven is, dan we kunnen zien.”

16 procent
Dat zestien procent van de diersoorten nog niet in kaart is gebracht, komt volgens Calf vooral door de complexiteit. “Het gaat vaak om hele kleine bodemdiertjes: mijten, wormpjes, ander ‘klein grut’. Daar kijkt bijna niemand naar.” Bovendien zijn experts het niet altijd eens over soortnamen. “Soms moet je microscopisch kijken. DNA-onderzoek levert dan nieuwe inzichten op. Die ontbrekende 16 procent bestaat vooral uit ingewikkelde soorten waar nog jaren onderzoek voor nodig is.”

Nieuwe technieken zorgen er soms voor dat oude aannames worden herzien. “Soorten die in 1880 als één soort werden gezien, blijken soms vijf verschillende soorten te zijn die sterk op elkaar lijken. DNA-onderzoek dwingt ons om bestaande kennis opnieuw te beoordelen.”

Ontdekken
ARISE is een belangrijke bron van informatie, deels beschikbaar voor iedereen die zich interesseert voor biodiversiteit. “Een deel van onze informatie is openbaar, zoals het Nederlandse soortenregister,” zegt Calf. “Maar we werken voor onderzoekers, universiteiten en beleidsmakers. Deze informatie is belangrijk voor natuurbeleid. Want wat is het effect van bepaalde maatregelen? Gaan soorten achteruit of juist vooruit? Omdat we veel soorten nog niet kennen, helpt ARISE om dat inzichtelijk te maken.”

“Het mooiste is dat er binnen Nederland nog ontzettend veel te ontdekken valt. Als we ooit alle soorten kennen, zijn we honderd jaar verder. Misschien zitten we dan wel op 100.000 soorten, simpelweg omdat we steeds beter leren kijken.”

Vrijwilligers
Naast de onderzoekers van Naturalis spelen ook vrijwilligers spelen een grote rol voor ARISE. “We zijn enorm dankbaar voor iedereen die soorten aanlevert, of het nu pissebedden of mosjes zijn,” zegt Calf. “Voor elke soortgroep zijn er experts die ons helpen bij het onderzoek. De afgelopen jaren waren zo’n tweehonderd vrijwilligers actief en nieuwe mensen zijn altijd welkom. Ik voer altijd een intakegesprek om te kijken wat iemand kan bijdragen.”

Kennismakers-presentator Isis Vreeling in gesprek met bioloog Onno Calf over database ARISE.

Kennismakers is een radioprogramma van Sleutelstad over wetenschap, onderzoek, onderwijs en innovatie. Elke dinsdagavond om 19.00 uur. Een programma voor nieuwsgierige mensen.