Smeltende ijskappen veranderen geopolitiek: 'Discussie gaat te weinig over Groenlanders'

Navo-topman Rutte en president Trump maakten vorige maand een Groenlanddeal bekend, na maanden van geopolitieke spanning. Wat die deal voor inheemse Groenlanders betekent, blijft onduidelijk. “In de discussie over Groenland worden de Inuit achtergesteld”, zegt Hilde Woker, deskundige internationaal zeerecht.

Klimaatverandering beïnvloedt de vaarroutes en economische kansen op zee, en zet de wereldorde op scherp. Leids universitair docent Publiekrecht Hilde Woker ervaarde de opwarming van het arctisch gebied van dichtbij. Haar promotieonderzoek deed ze aan de meest noordelijk gelegen universiteit ter wereld, de Arctische Universiteit van Noorwegen.

Scheepvaartroutes
“Klimaatverandering opent nieuwe scheepvaartroutes langs Groenland”, zegt Woker. “Rusland heeft de helft van de kustlijn in het arctisch gebied. Met aan de andere kant Canada, Groenland en Alaska dat bij de Verenigde Staten hoort. Je kan je vanuit dat oogpunt voorstellen dat Amerika controle over Groenland wil hebben, zodat ze meer aanwezigheid hebben.”

De Amerikaanse president heeft daar ook een economisch belang bij. “Hij heeft zijn zinnen vooral gezet op metalen die op land te vinden zijn.” Dat zien Groenlanders zelf bepaald niet zitten. Woker bezocht het land in oktober voor een congres en zag wijdverspreid verzet tegen de Verenigde Staten. “In winkels zag je kleding met ‘Greenland not for sale.'”

Koloniaal
Tegelijkertijd staat de inheemse bevolking ook op gespannen voet met Denemarken. “Het blijft nog steeds een koloniale macht die Denemarken uitoefent.” Woker hekelt dat er in de discussie over Groenland weinig aandacht is voor de Groenlanders. “Het gaat veel over landjepik, of wat Denemarken verliest als Amerika binnenvalt.”

Zo ook bij de aangekondigde deal, waarvan de details nog onbekend blijven. “Leuk, al die extra militaire aanwezigheid, maar wat doet dat met de lokale bevolking”, vraagt Woker zich af. Nieuwe scheepvaartroutes langs het land komen wel met risico’s die vragen om nieuwe infrastructuur. “Als er een botsing of een lek is, moet je de olie kunnen opruimen.”

Rekening
Het beginsel van het zeerecht stamt uit de tijd van Hugo de Groot. Na 200 zeemijl van de kust (370,4 kilometer) is de zee van iedereen en tegelijk van niemand. Landen mogen hier op water hun gang gaan. “Mits je een beetje rekening houdt met andere landen die daar ook activiteiten willen ondernemen.” Rusland en China zullen dus gewoon langs Groenland mogen varen, als ze zich aan de regels houden.

Staten en personen verantwoordelijk houden voor hun acties op de internationale zee kan lastig zijn. “Uiteindelijk is het internationaal recht gebaseerd op de instemming van staten.” Die instemmingen met rechten op zee staan vast in het VN-Zeerechtverdrag dat in 1994 in werking trad. Woker is blij met wat er is. “Als je het VN-zeerechtverdrag nu moet heronderhandelen, denk ik niet dat er zulke vergaande afspraken kunnen worden gemaakt als we hebben.”

Kennismakers Annelies Ruijs en Isis Vreeling in gesprek met Hilde Woker, expert internationaal zeerecht.

 

Kennismakers is een programma over wetenschap, onderzoek, onderwijs en innovatie, elke dinsdagavond op Sleutelstad.nl. Voor nieuwsgierige mensen.

Leiden Onderwijs Wetenschap Kennismakers