Japanmuseum SieboldHuis toont betekenis Nederlandse artsen bij opkomst fotografie in Japan

Leiden, 20 september 2026 om 11:51 uur door Cor Klein

Licht over Deshima is de titel van de nieuwe tentoonstelling in Japanmuseum SieboldHuis. De expositie vertelt het verhaal van de introductie van fotografie in Japan en de bijzondere rol die Nederlanders daarin speelden. In een tijd waarin Japan grotendeels afgesloten was van de buitenwereld, vormde Deshima bij Nagasaki de enige verbinding met Europa. Via deze Nederlandse handelspost kwamen de eerste camera’s en fotografische technieken Japan binnen.

In het Sleutelstadprogramma Cultuur071 legt museumdirecteur Marianna van der Zwaag uit dat in de tentoonstelling met name foto’s uit de vroegste periode van de fotografie centraal staan. “Het gaat om foto’s van vóór 1870, een periode waarin Japan zich geleidelijk openstelde voor de buitenwereld. Het fotoproces was toen nog heel experimenteel en niet te vergelijken met de simpele manier waarop we nu een foto maken. Het waren vooral Nederlandse artsen die kennis hadden van de chemische processen die nodig waren om een foto te realiseren.”

Kwetsbaar
Omdat vroege foto’s zeer kwetsbaar zijn, heeft het museum ervoor gekozen de afbeeldingen te laten zien door middel van hoogwaardige tentoonstellingsprints. Door het grote formaat zijn de foto’s goed in detail te bekijken. Van der Zwaag merkt op dat alle onvolkomenheden uit de oorspronkelijke foto’s erin zijn gelaten. “We hebben ze niet mooier gemaakt, maar zijn bij de oorspronkelijke weergave gebleven. De oorspronkelijke foto’s zijn overigens niet in de tentoonstelling opgenomen, maar zijn wel te zien tijdens de lezingen die Maartje van den Heuvel van de Universitaire Bibliotheken Leiden, geeft bij de universiteit. Maartje is ook degene die de tentoonstelling als curator heeft ingericht en die samen met Akiyoski Tani het bij de tentoonstelling behorende boek heeft geschreven.”

Koninklijk Paleis
Voor Van der Zwaag is de opening van de tentoonstelling de eerste die zij als directeur van het museum gaat meemaken. “Ik ben in mei in deze functie begonnen. Hoewel ik nieuw ben in Leiden, ben ik dat niet in de kunst- en cultuursector. Ik ben opgeleid als kunsthistoricus en heb onder meer bij het Koninklijk Paleis op de Dam en de Oude Kerk in Amsterdam gewerkt. Graag werk ik op plekken waar geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkelingen samenkomen. En zo’n plek is het SieboldHuis. Het is het voormalige woonhuis van Von Siebold en het oudste Japanmuseum ter wereld. Het zou mooi zijn wanneer we ervoor kunnen zorgen dat de bezoekers de sfeer en het bijzondere karakter van dit historische woonhuis nog beter kunnen ervaren.”

Ambitie
De verbinding tussen kunst, cultuur en erfgoed met het dagelijks leven fascineert Van der Zwaag en vormt de rode draad in haar loopbaan. Verbinding is niet alleen een modewoord, maar zal als het aan Van der Zwaag ligt, ook daadwerkelijk een zichtbare invulling in het museum krijgen. “De verbinding tussen Japan en Nederland is een onderdeel van het stadsverhaal. Ik wil dat in het museum nog meer tot uitdrukking laten komen en die langdurige relatie tussen beide landen ook naar het heden doortrekken. Daarnaast is mijn ambitie om ook de verbinding met actuele thema’s te zoeken en ik zou het mooi vinden wanneer we de verbinding met de huidige makers in de stad nadrukkelijker invulling zouden kunnen geven in het museum.”

De tentoonstelling en de gelijknamige publicatie zijn het resultaat van een bijzondere samenwerking tussen Universitaire Bibliotheken Leiden, Nagasaki University Library, Japanmuseum SieboldHuis en diverse musea en fotocollecties in Nederland en Japan. Licht over Deshima is van 25 september 2026 tot en met 28 februari 2027 te zien in Japanmuseum SieboldHuis, aan het Rapenburg 19 in Leiden.