Nieuwsgierigheid sleutel tot beter onderwijs

Leerlingen zijn niet ongemotiveerd. Ze willen best leren, maar vaak niet op de manier waarop het onderwijs hen dat aanbiedt. Dat zegt onderwijsonderzoeker Anja Schoots, die promoveerde op het begrip student agency: het vermogen én de wil van leerlingen om hun eigen leerproces vorm te geven. In haar onderzoek pleit zij voor een onderwijsaanpak waarin nieuwsgierigheid, persoonlijke ontwikkeling en betekenisgeving centraal staan.

De titel van haar onderzoek ‘In de klas met een kompas’ verwijst volgens Schoots naar meer dan alleen een onderwijsmethode. “Aan de ene kant geeft student agency een kompas aan docenten en leerlingen om anders met lesstof om te gaan. Maar het verwijst ook naar het kompas dat jongeren ontwikkelen om hun plek in de wereld te vinden, inclusief hun morele kompas,” zegt zij.

Kloof
De aanleiding voor haar onderzoek lag in de kloof tussen onderwijsvisies en de dagelijkse praktijk. “We hebben prachtige beleidsstukken en mooie visies op wat onderwijs zou moeten betekenen, maar ik zag dat daar in de praktijk nauwelijks aan werd voldaan. Dat bracht mij op de vraag wat onderzoek kan bijdragen aan echte verandering voor kinderen.”

Volgens Schoots wordt gedrag van leerlingen nog te vaak verkeerd geïnterpreteerd. “Ik ga ervan uit dat elk kind wil leren, alleen niet altijd op de vorm die wij aanbieden,” zegt ze. Wanneer leerlingen afhaken, ligt dat volgens haar vaak niet aan onwil, maar aan een gebrek aan betekenis of vertrouwen. “Een leerling zegt misschien: ‘Ik vind het stom’, maar eigenlijk denkt hij: ‘Ik ga het toch niet halen.’ Dat is heel zielig en daar kun je iets aan doen door kleine succeservaringen mogelijk te maken.”

Agency
Een belangrijke uitkomst van haar onderzoek is dat kennis pas echt waarde krijgt wanneer leerlingen begrijpen wat ze ermee kunnen doen. “Losse feitjes brengen kinderen niet aan het denken. Het gaat erom hoe je informatie combineert en daarmee iets nieuws bedenkt. We hebben creatieve mensen nodig die verandering kunnen brengen, niet alleen mensen die reproduceren wat er al is.”

Dat kan volgens Schoots verrassende resultaten opleveren. Zo besloot een leerling zich in te zetten voor gescheiden afvalinzameling op school, terwijl anderen campagnes opzetten rond milieubewustzijn. “We gebruiken kunst om leerlingen te ontregelen en vervolgens te laten nadenken over wat hen aan het hart gaat en wat zij willen betekenen.”

Student agency moet volgens haar geen apart vak worden, maar een rode draad door het hele curriculum. “Het is iets wat door alle vakken heen verweven moet zijn. Juist de verschillende vakken en impulsen helpen leerlingen om agency te ontwikkelen.” Daarbij verandert ook de rol van de docent. “Docent en leerling worden partners van elkaar. Ze zijn eigenlijk co-agents die samen werken aan een doel.”

Voor scholen die direct aan de slag willen, heeft Schoots een eenvoudige eerste stap: “Begin een nieuwe lessencyclus met de vraag: waar ben jij nieuwsgierig naar? Verweef dat vervolgens in je lessen.” Voor Schoots is dat de kern van onderwijs: leerlingen helpen ontdekken wat hen beweegt en hoe zij zelf richting kunnen geven aan hun toekomst.

 

Leiden Onderwijs Wetenschap