Meer dan honing: de onmisbare rol van de bij

Wie denkt dat een imker vooral honing oogst, heeft het mis. Hun werk draait vooral om de zorg voor bijen en het beschermen van een kwetsbaar ecosysteem. Met hun verhalen willen de imkers van de Hortus botanicus Leiden bezoekers bewust maken van het belang van biodiversiteit.

“Bovenal geniet je van de natuur en van de bijen”, vertelt imker Fred Weber. “Je bent verzorger van de bij. Je controleert of ze gezond zijn, voldoende ruimte hebben en genoeg voedsel kunnen vinden.”

Obijsitas
Dat werk brengt soms verrassingen met zich mee. Weber ontdekte enkele jaren geleden dat bijenvolken zelfs aan overgewicht kunnen lijden. “Ik dacht altijd dat bijen zelf wisten hoeveel ze nodig hadden. Maar sommige volken produceren zoveel dat overproductie ontstaat. Dat kan uiteindelijk fataal zijn.”

Superorganisme
De imkers begeleiden bezoekers regelmatig naar de bijenkasten in de Hortus. Beschermende kleding is daarbij lang niet altijd nodig. “Alleen bij grotere ingrepen of wanneer de bijen zich nerveus gedragen”, legt Weber uit. “Aan het geluid hoor je veel. Voelen bijen zich prettig, dan zoemt het heel gezellig. Voelen ze zich onveilig, dan klinkt een nerveus gezoem. Dat is voor een imker het signaal extra alert te zijn.”

Volgens de imkers is een bijenvolk veel meer dan een verzameling losse insecten. Jack Sluijs noemt het een ‘superorganisme’. “Een individuele bij kan niet zonder het volk leven. Net als ons lichaam uit samenwerkende cellen bestaat, bestaat een bijenvolk uit duizenden bijen met verschillende taken.” Juist die samenwerking blijft hem fascineren. “Ik vind het prachtig hoe zo’n superorganisme ontstaat. Als een volk zich in de zomer splitst en twee volken vormt, blijft dat een wonder.”

Bedreigd
Toch maken de imkers zich grote zorgen over insecten. “Ongeveer tachtig procent van de biomassa aan insecten is verdwenen”, zegt Weber. “Dat proces duurt al veertig jaar. De laatste twintig jaar is het duidelijk zichtbaar. Je merkt het ook aan de vogels. Het wordt stiller in de natuur.” Ook honingbijen hebben het moeilijker dan vroeger. Waar vroeger tien procent van de volken de winter niet overleefde, ligt dat nu vaak tussen de dertig en veertig procent. “Sommige imkers verliezen zelfs al hun volken in één winter.”, vertelt Weber.

Het belang van bijen reikt veel verder dan honing. “Bijen zorgen voor bestuiving”, zegt Weber. “Vrijwel al het fruit, noten en zelfs koffie zijn afhankelijk van bestuivers. Zonder insecten wordt onze voedselvoorziening veel kwetsbaarder.”

Leefomgeving
Iedereen kan bijdragen aan een betere leefomgeving voor bijen. Volgens de imkers hoeft dat niet ingewikkeld te zijn. “Maak je tuin niet overal strak en netjes”, adviseert Weber. “Laat rommelhoekjes liggen, snoei pas in het voorjaar en kies voor inheemse bloemen. Zo creëer je voedsel en nestgelegenheid. Daarna hoef je alleen nog maar van de bijen te genieten.”

Voor meer informatie over de imkers kun je terecht op hun website van de Hortus botanicus Leiden.

*Kennismakers is een radioprogramma op Sleutelstad.nl. Elke dinsdagavond om 19.00 uur. Over wetenschap, onderzoek, onderwijs en innovatie. Een programma voor nieuwsgierige mensen.

Leiden Onderwijs Wetenschap Kennismakers