Kinderen en natuur hebben ontmoetingen nodig

Een worm onder een steen, een spin in een web of een vlinder op het schoolplein. Voor veel kinderen worden dit soort ontmoetingen steeds zeldzamer. Uit recent onderzoek van Hogeschool Leiden en Naturalis blijkt dat kinderen weliswaar een sterke band voelen met dieren, maar steeds minder kansen krijgen om de natuur echt te ervaren.

Volgens onderzoekers Mart Ottenheim van de lerarenopleiding van de Hogeschool Leiden en Michiel Hooykaas van Biodiversity Center Naturalis is dat niet alleen jammer voor kinderen, maar ook voor de toekomst van de natuur. “Het is een hele natuurlijke eigenschap”, zegt Ottenheim over de verbondenheid van kinderen met dieren.

“Uit ons onderzoek blijkt dat kinderen dieren niet alleen mooi of interessant vinden, maar ze ook echt zien als een speelkameraadje.” Volgens hem beleven kinderen zulke ontmoetingen veel intenser dan volwassenen. “Ze zijn echt betrokken bij dieren.” Die betrokkenheid beperkt zich niet alleen tot dieren. Ook planten spreken tot de verbeelding van kinderen. “Daar kunnen ze hele mooie verhalen over vertellen”, zegt Ottenheim.

Lastig
Toch zien de onderzoekers dat kinderen steeds minder vertrouwd raken met de natuur. Wanneer zij kinderen vragen om veelvoorkomende soorten te herkennen, blijkt dat verrassend lastig. “Als we kinderen vragen om soorten te herkennen, zie je dat kinderen ook veel algemene soorten niet kennen”, zegt Hooykaas.

“Er worden veel huisdieren en exotische dieren genoemd, terwijl insecten, slakken en spinnen juist veel minder worden genoemd. Dat zijn eigenlijk de dieren die ze dagelijks zouden kunnen tegenkomen.” Volgens Hooykaas speelt verstedelijking daarin een belangrijke rol. Kinderen groeien vaker op in een omgeving waar natuur minder zichtbaar is en hebben daardoor minder directe natuurervaringen.

Die vervreemding heeft volgens Hooykaas gevolgen die verder gaan dan alleen kennis. “Maar ook voor de biodiversiteit. Dieren en planten die je niet kent, kun je ook niet beschermen.”

Zonde
“Wat deze studie laat zien, is dat kinderen het heel leuk vinden om dieren tegen te komen en die ontmoetingen te hebben. Als je niet weet wat er leeft, loop je ook kansen mis om die natuurervaring op te doen. Dat is gewoon zonde voor het kind”, zegt Hooykaas.

Ottenheim hoopt dat een sterke band met de natuur op jonge leeftijd later leidt tot duurzamer gedrag. Wanneer kinderen opgroeien met verwondering voor planten en dieren, is de kans groter dat zij zich daar op latere leeftijd ook voor willen inzetten.

Groene schoolpleinen
Scholen kunnen kunnen daarin ook iets betekenen. Een kwart van de kinderen uit het onderzoek zei geen enkel dier op het schoolplein te kunnen vinden. “Schoolpleinen zijn vaak heel grijs”, zegt Ottenheim. “Er valt niet veel te vinden en dat is wel een probleem.”

Meer groen rondom scholen biedt kansen. Voor dieren, en voor kinderen.”Als maatschappij zijn we afhankelijk van een gezonde leefomgeving, dus het is belangrijk dat we kinderen dat ook meegeven”, vult Hooykaas aan. Dat kan al op eenvoudige manieren: door natuur in de lessen te verwerken, kinderen vaker mee naar buiten te nemen en schoolpleinen te vergroenen.

Ontdekken
Ondanks de groeiende afstand tussen kinderen en de natuur blijven beide onderzoekers optimistisch. Nieuwe technologieën, zoals apps die planten, dieren of vogelgeluiden herkennen, stimuleren de nieuwsgierigheid . Het hoeft allemaal niet ingewikkeld te zijn. “Als ouder moet je gewoon naar buiten gaan met je kinderen”, zegt Ottenheim. “En je zou dan ook nog best wat kunnen leren van ze. Wij denken het al te weten en daardoor kijken we niet goed, maar voor kinderen is alles nieuw.”

Ook Hooykaas moedigt ouders aan om samen op ontdekking te gaan. “Je hoeft niet alles van de natuur te weten Het is alleen maar leuk om samen uit te vinden wat je nog niet kent.” Op naar buiten dus.

Kennismakers Nancy Glazer en Olivia Holtey in gesprek met onderzoekers Michiel Hooykaas (Naturalis) en Mart Ottenheim (Hogeschool Leiden).

 

*Kennismakers is een radioprogramma op Sleutelstad.nl. Elke dinsdagavond om 19.00 uur. Over wetenschap, onderzoek, onderwijs en innovatie. Een programma voor nieuwsgierige mensen.

Leiden Natuur Onderwijs Wetenschap Kennismakers