Ook draaiorgelcultuur immaterieel erfgoed

22

Niet alleen de Voorschotense Paardendagen en Leidens Ontzet zijn onlangs opgenomen in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Ook de draaiorgelcultuur staat sinds kort op de lijst. Leiden is een van de steden in ons land waar het draaiorgel van oudsher op straat te zien was en, hoewel een stuk minder dan vroeger, nog steeds is.

Robbert van Cleef van mediapartner Omroep West ging vanmiddag met de Leidse orgeldraaier Fabian Krul en dienst collega Ruud Brienen uit Alkmaar met De Blauwe Pilaar de Haarlemmerstraat in. 

De Leidse draaiorgelman Fabian Krul is blij dat de draaiorgelcultuur nu op de lijst van immaterieel Nederlands erfgoed staat. Krul is een van de weinigen die zijn brood nog kan verdienen met het vak. Ooit reden er in Leiden veel draaiorgels rond, maar de laatste jaren is er niet veel meer over van Leiden als echte draaiorgelstad. Krul vindt de plaatsing op de lijst van immaterieel daarom toch een soort erkenning van zijn vak.

Robbert van Cleef van mediapartner Omroep West ging vanmiddag met de Leidse orgeldraaier Fabian Krul en dienst collega Ruud Brienen uit Alkmaar met De Blauwe Pilaar de Haarlemmerstraat in. 

 

Straatexploitatie van draaiorgels bijgeschreven in Inventaris Immaterieel Erfgoed

Bij de straatexploitatie van draaiorgels trekt een orgelman of orgelvrouw erop uit om met een draaiorgel muziek te laten klinken in de openbare ruimte. Bij de straatexploitatie neemt de orgelman of vrouw dikwijls de rol op zich van entertainer. Hij begroet vriendelijk de passanten en toehoorders en tracht al rammelend met zijn ‘mansbakje’, het mansen, een financiële bijdrage te verkrijgen.

De dag begint voor de orgelman met koper poetsen. Alle koperen delen, zoals het klavier, het mansbakje en de sierstrippen aan de orgelkast moeten glimmen. De hedendaagse orgelman kan het muziekboek samenstellen op een SD-kaart en houdt hierbij rekening met speciale gelegenheden en het weertype.

Bij de exploitatie in de woonwijken gaat men volgens een vast patroon door de straten en wordt er huis-aan-huis aangebeld, om de bewoners uit te nodigen een financiële bijdrage te leveren. In de winkelgebieden en soms de buurt van evenementen neemt de orgelman ook steeds verschillende standplaatsen in. Het zich voortbewegen is een essentieel onderdeel. Af en toe wordt er een korte pauze gehouden.

Delen

22 reacties

    • Het is immaterieel erfgoed, niet ‘cultureel’ erfgoed per se. Al gaat het wel over cultuur natuurlijk. Op de site over immaterieel erfgoed: ‘Cultuuruitingen die door erfgoedgemeenschappen worden beleefd als erfgoed en hen een gevoel van identiteit en continuïteit geven. Dit immaterieel erfgoed wordt steeds opnieuw vormgegeven in samenhang met maatschappelijke veranderingen en in interactie met de sociale omgeving en van generatie op generatie doorgegeven.’
      Of de draaiorgelcultuur hier nu helemaal aan beantwoordt? Maar er staan wel gekkere dingen tussen, zie https://www.immaterieelerfgoed.nl/

  1. Dirk van Ulden op

    Mijn moeder vond het leuk, mijn vader had er een schurft aan, te ordinair. Desondanks, als ze langs kwamen, toen nog getrokken door een paard en de orgeldraaier moest het zelf doen, zonder motor, stuurde mijn moeder ons naar buiten om een kwartje in dat busje te doen. Het is echt typisch Nederlands en ik ben blij dat het nu gewaardeerd wordt. Ik heb overigens een CD en een grammofoonplaat van de muziek die ik nog wel eens speel tot groot ongenoegen van onze kinderen die als Amerikanen het helemaal niet begrijpen. Ik hoorde het draaiorgel de laatste keer op het Gangetje toen ik mijn geboortestad bezocht. Ik gaf hem toen vijf euros.
    Hier in de VS bestaan de orgels wel, al spelen ze continue in draaimolens, bijv. in Santa Cruz, Californie
    Het past dus bij de Nederlandse kultuur en dat zouden jullie op prijs moeten stellen..

  2. Sommige mensen schijnen te menen dat alles wat zij niet kunnen waarderen geen deel uitmaakt van de cultuur. Zo is het echter niet.
    Een korte definitie van cultuur (Van Dale): Het geheel van geestelijke verworvenheden van een land, volk enz.
    Een wat uitgewerktere omschrijving (Wikipedia): In brede zin duidt cultuur alles aan wat een samenleving voortbrengt en overdraagt, zowel materieel als immaterieel […] In deze omschrijving staat cultuur tegenover ‘natuur’ […] In enge zin is cultuur een ambacht, kunst, religie en wetenschap […], gewoonten en gebruiken in een gebied, de kleding, vrijetijdsbesteding en voedselvoorziening.
    Conclusie: Het draaiorgel en de ermee ten gehore gebrachte muziek {klanken, zo u wilt) behoren tot de [Nederlandse] cultuur. Uiteraard hoeven niet alle aspecten van een cultuur door iedereen gewaardeerd te worden.

    • Helemaal mee eens Frits. Je kunt het gerust snobistisch noemen om alleen dat wat vaak als ‘hoge kunst’ (Bach, Titiaan, Shakespeare) aangeduid wordt, tot cultuur te willen rekenen. Hooliganisme, zondags afhaalchinees eten, polonaise, carnaval, Belgenmoppen, Ronnie Tober; allemaal cultuur.

Laat een reactie achter

Over de auteur

Chris de Waard

Hoofdredacteur en oprichter van deze site en de radiozender Sleutelstad 93.7 FM. Volgt met name de gemeentepolitiek in Leiden en de regio.

Je bent nu offline