Slavernijverleden werkt generaties later nog altijd door

De Leidse stichting Songs of Freedom en de stichting 30 juni-1 juli organiseerden zondagmiddag bij Café Caat in de Stadsgehoorzaal een dialoogbijeenkomst rond de doorwerking van het koloniale en slavernijverleden.

Op de bijeenkomst waren enkele tientallen belangstellenden afgekomen die onder meer vragen konden stellen aan Linda Nooitmeer die een inspirerende voordracht gaf over die doorwerking over generaties heen. De tweede helft van de middag bestond uit een paneldiscussie met maatschappelijk en cultureel ondernemer Marissa Monsanto, cultuurwetenschapper Gerlof van Engelenhoven en predikant Mirjam Buitenwerf van de PKN.

Kijk hier de toespraak van Linda Nooitmeer terug die ze zondagmiddag hield bij de dialoogbijeenkomst rond de doorwerking van het koloniaal en slavernijverleden.

Genoegdoening
Nooitmeer gaf tot eind 2024 als voorzitter acht jaar leiding aan het ‘Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis’ (NiNsee) dat onderzoek doet naar het Nederlandse slavernijverleden en de gevolgen daarvan voor de hedendaagse samenleving. Ze hield een bevlogen toespraak waarin ze uitlegde waarom de inmiddels gemaakte excuses niet voldoende zijn, zolang er niet ook een financiële genoegdoening komt. Bijvoorbeeld in de vorm van landelijke en lokale fondsen om de nazaten van slaafgemaakten te ondersteunen met bijvoorbeeld beurzen.

Nimmermeer
Veel mensen vinden dat we het slavernijverleden moeten laten rusten. Zeker nu er excuses zijn gemaakt door kabinet, koning en in Leiden ook door de burgemeester. Maar dat is te makkelijk, legt Linda Nooitmeer uit. “Bij de afschaffing van de slavernij kregen de vrijgemaakte mensen een naam. die mochten ze soms zelf kiezen, zoals haar eigen voorouders deden. Nooitmeer is een strijdbare naam, net als bijvoorbeeld Vlijtig en Nimmermeer. Die laatste naam is overigens niet zelfgekozen. “De ambtenaar die de namen destijds registreerde, vond dat de familie Nooitmeer te groot werd en schreef een deel in als Nimmermeer. Maar dat betekent nog steeds hetzelfde. Dat had die man niet door.”

Wrang
Ronduit wrang is de reden voor het registreren van de mensen die vrijgemaakt waren. Zo konden de plantage-eigenaren schadeloos worden gesteld voor het verlies aan werkkracht. Driehonderd euro per persoon. Omgerekend naar de waarde van nu kreeg de eigenaar van de suikerplantage waar Nooitmeers voorouders onbetaald moesten werken ongeveer een miljoen euro uitgekeerd. En de vrijgemaakte slaven? Die kregen niets.

Generaties
“En het is heel moeilijk om iets op te bouwen als je met niets moet beginnen”, houdt Nooitmeer haar publiek voor. “Dat werkt generaties lang door en dus ook nu nog. En dat terwijl de nazaten van de plantagehouders ook nu nog profiteren van de gratis arbeid die onze voorouders generaties lang moesten verrichten.” Volgens Nooitmeer is financiële genoegdoening dan ook een volgende stap in het proces dat langzaamaan op gang is gekomen met de viering en herdenking van de afschaffing van de slavernij.

Pleister
“Maar al die herdenkingen en festivals mogen niet de white washing van de 21e eeuw worden. Monumenten, symposia en excuses dreigen de spiegeltjes en kraaltjes van de moderne tijd te worden”, zegt Nooitmeer die vreest voor een cosmetische to-do-lijst. “Een feestelijke pleister op een economische wond. Als we Keti Koti gebruiken om te vieren hoe ver we zijn gekomen, misbruiken we de herdenking om ons geweten te sussen.”

Burgemeester
Linda Nooitmeer hoopt dat lokale overheden een stap naar voren doen als de landelijke overheid het laat afweten. “Ik was hier graag met de burgemeester van Leiden in gesprek te gaan. Ik hoop dat mijn woorden hem toch bereiken. Want Leiden profileert zich graag als stad van kennis, recht en vrijheid. Maar herstel organiseren we niet via nieuwe papieren commissies en afvinklijsten, maar via gezamenlijke, betekenisvolle stappen vooruit. Laten we samen werken aan herstel dat voelbaar is in de praktijk.”

Universiteit
Concrete voorstellen voor Leiden heeft Nooitmeer ook. “Laten de universiteit en de musea bij elk archief, elk gebouw en elk schilderij dat met koloniale winsten is gefinancierd het volledige verhaal vertellen. Bijvoorbeeld met een vermelding: ‘Mede tot stand gekomen door de Surinaamse en Caribische plantageconomie’. Zo helpen we studenten, burgers en bezoekers om elke dag met een eerlijke blik naar ons gedeelde verleden te kijken. Deze discussie moet niet achter gesloten deuren worden gevoerd.”

Rechtsherstel
Tenslotte pleit Nooitmeer ook voor financiering voor onderwijsprojecten. “Een onafhankelijk kennis- en ontwikkelingsfonds. Gedragen door de gemeenschap en structureel gefinancierd door universiteit en gemeente. Als vorm van actief rechtsherstel. Laten we de intergenerationele welvaartskloof daadwerkelijk dichten. Of je nu Nimmermeer heet, of Nooitmeer, of Groen of Heijkoop. Als we de doorwerking van dit verleden echt willen breken, moeten we ophouden met het herdenken van een breuk zonder herstel. Geen absolutie zonder restitutie en geen morele verlossing zonder materiële verantwoording.”

De middag werd afgesloten met een optreden van zanger Pantero Toney die zijn eigen versie vertolkte van Parijs van Kenny B en daarna de zaal meekreeg met het nummer Redemption Song van Bob Marley.

Cultuur Leiden Maatschappij Politiek Keti Koti